20 فروردین 1398

درباره صندوقی که می‌خواهد منابع مالی پایدار برای توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل فراهم کند / در تکاپوی رفع عطش

مولف: tarabaran   /  دسته: شماره 164   /  رتبه دهید:

درباره صندوقی که می‌خواهد منابع مالی پایدار برای توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل فراهم کند

در تکاپوی رفع عطش

 

ترابران- اساسنامه صندوق توسعه حمل‌ونقل کشور که در 4 فصل و 23 ماده به تصویب هیات وزیران رسیده و هدف از تشکیل آن ایجاد ساز‌وکار تجهیز و تامین منابع مالی پایدار برای توسعه زیرساخت ناوگان حمل‌و‌نقل کشور و ارتقای ایمنی و افزایش سطح خدمات حمل‌و‌نقل کالا و مسافر اعلام شده،‌ اکنون در انتظار تایید شورای نگهبان است.

.به‌منظور آگاهی از شیوه دستیابی صندوق توسعه حمل‌و‌نقل به اهداف تعیین‌شده و جزئیات عملکرد آن، به ساختمان دادمان رفتیم تا با امیر امینی، معاون برنامه‌ریزی و مدیریت منابع وزارت راه و شهرسازی که مسئول تدوین اساسنامه و راه‌اندازی این صندوق است، ‌به گفت‌وگو بنشینیم. در این نشست امینی تاکید داشت که به منظور جلوگیری از فساد، در تدوین اساسنامه این صندوق دقت زیادی صرف شده و همه آنچه برای موفقیت آن لازم به نظر می‌رسیده، پیش‌بینی شده است.

 

ترابران: چه شد که وزارت راه‌ و شهرسازی تصمیم به تشکیل صندوق توسعه حمل‌ونقل گرفت؟

هر بخشی برای انجام وظایف خود به دو فاکتور به‌ نام «ابزار» و «مسئولیت» نیاز دارد؛ به این معنی که وقتی هر دستگاهی درباره موضوعی پاسخگو می‌شود، باید ابزاری نیز برای مدیریت آن در اختیار داشته باشد. یکی از مهمترین این ابزارها، منابع مالی است و یکی از روش‌های معمول برای تامین منابع مالی، در بخش‌های مختلف اعم از حمل‌و‌نقل،‌ آب،‌ برق،‌ پروژه‌های عمرانی و... طراحی صندوق‌های سرمایه‌گذاری برای آن بخش است که قدمت تشکیل آنها به بعد از جنگ جهانی دوم برمی‌گردد؛ به عنوان نمونه چنین صندوقی در آمریکا در سال 1952 ایجاد شد.

به هر حال در سال 1393، در وزارت راه‌ و شهرسازی تحقیقاتی درباره اصول و چگونگی تشکیل صندوق‎ توسعه حمل‌و‌نقل در کشورهای مختلف انجام شد که نتیجه آن مطالعات و پژوهش‌ها، زمینه‎ساز تدوین سندی به عنوان پیشنهاد قانون تاسیس صندوق توسعه حمل‌و‌نقل در کشور بود. در برنامه ششم توسعه،‌ سند مذکور به سازمان برنامه و بودجه ارائه شد و آن سازمان نیز این صندوق را به‌عنوان ابزار مالی مناسب برای توسعه حمل‌ونقل تشخیص داد و در لایحه قانون احکام دائمی به مجلس ارسال کرد.

در نهایت نیز تشکیل صندوق توسعه حمل‌ونقل با سرمایه اولیه 19 هزار میلیارد تومان جهت توسعه زیرساخت‌ها و ناوگان حمل‌ونقل،‌ نگهداری زیرساخت‌ها، بیمه سرمایه‌گذاری‌ها،‌ تضمین سرمایه‌گذاری‌ها و توسعه همکاری‌های بخش خصوصی در این بخش، توسط مجلس به تصویب رسید.

ترابران: ساختار و نحوه اداره این صندوق به چه شکل خواهد بود؟

این صندوق

صندوق توسعه حمل‌ونقل با سرمایه اولیه 10 ‌هزار میلیارد ریال از منابع عمومی دولت و 190 هزار میلیارد ریال از دارایی‌های دولت که در اختیار وزارت راه و شهرسازی، سازمان‌ها و شرکت‌های تابعه و وابسته به آن  قرار دارد، با استفاده از منابع پیش‌بینی شده در این ماده و نیروی انسانی موجود وزارت راه و شهرسازی و با شخصیت حقوقی مستقل دولتی وابسته به وزارت راه و شهرسازی تشکیل خواهد شد و در صورت انحلال نیز کلیه اموال و دارایی‌های آن پس از کسر تعهدات و بدهی‌ها، به دولت بازمی‌گردد. ضمن اینکه فعالیت‌های صندوق از هرگونه مالیات و عوارض معاف است.

منابع صندوق عبارتند از:

1- سرمایه اولیه دولت که از طریق بودجه‌های سنواتی تامین می‌شود.

2- بخشی از عوارض خودرو جاده و سوخت که هرساله در قوانین بودجه سنواتی تعیین می‌شود.

3-کلیه درآمدهای حاصل از واگذاری بهره‌برداری و نگهداری از طرح‌های دولتی به بخش غیردولتی.

4- درآمدهای حاصل از پروژه‌های مشارکتی که استهلاک اصل و فرع سرمایه‌گذاری آن پایان یافته و به دولت منتقل شده است.

5- درآمد حاصل از واگذاری املاک و اراضی مازاد وزارت راه و شهرسازی.

6- کمک‌ها هدایای اعطایی از سوی نهادهای مختلف و دولت.

ترابران: پیش‌تر اعلام کرده بودید که در این صندوق سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی بیمه خواهد شد، این پوشش بیمه‌ای چگونه محقق خواهد شد؟

اولا باید توضیح بدهم که این صندوق فقط و فقط برای حمایت از بخش خصوصی در توسعه زیرساخت‌های حمل‌و‌نقلی تاسیس شده است و قرار است نقشی مانند نقش صندوق توسعه ملی در بخش حمل‌ونقل داشته‌ باشد. تمام فعالیت‌های این صندوق از طریق بانک‌های عامل انجام می‌شود و به هیچ‌وجه خودش حق انجام فعالیت بانکی ندارد و هر اقدامی که برای حمایت از بخش خصوصی می‌کند باید از طریق سپرده‌گذاری در بانک عامل باشد. فرض کنید حمل‌ونقل جاده‌ای ما به سرمایه‌گذاری در ناوگان نیاز داشته باشد، در این صورت سپرده‌گذاری در بانک‌ عامل از طریق صندوق انجام می‌شود و بخش خصوصی نیز می‌بایست متناسب با آن، «آورده» داشته و سرمایه‌گذاری کند. این روند طبیعتا بازگشت سرمایه، افزایش سرمایه صندوق، افزایش کارایی و رونق بخش را به همراه دارد.

از سوی دیگر، همانطور که صندوق باید نسبت به توان پیمانکار اطمینان حاصل کند، بخش خصوصی هم نیاز به ضمانتها و تضامینی دارد که در گذشته توسط دولت ارائه می‌شد، اما اکنون اهرم‌هایی به عنوان «ضامن سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در زیرساخت‌ها» در اختیار صندوق توسعه حمل‌ونقل قرار گرفته تا سرمایه‌گذاران از این جهت دغدغه‌ای نداشته باشند.

حالا فرض کنید که بخش خصوصی سرمایه‌گذاری کرده و تضامین موردنیاز هم دریافت شده، اما سرمایه‌گذار همچنان علاقه‌مند است که برای اطمینان از بازگشت سرمایه، آن را بیمه ‎کند. از آنجا که ما در این صندوق مجوز کارگزاری بیمه هم دریافت کرده‌ایم، بخش خصوصی می‌تواند درصدی از سرمایه خود را به منظور بیمه سپرده‌گذاری ‌کند و وقتی با افزایش تعداد سرمایه‌گذاران و متقاضیان یک پرتفوی شکل گرفت، امکان بیمه سرمایه‎گذاری‎ها به وجود خواهد آمد. با این روش، ریسک سرمایه‌گذاری بخش خصوصی کاهش می‎یابد و قابلیت بیمه سرمایه، به‌ اهرمی برای تضمین سرمایه‌گذاری در این صندوق تبدیل خواهد شد.

ترابران: آیا مبلغی که سرمایه‌گذار به‌منظور بیمه سپرده‌گذاری می‌کند، می‌تواند برای صندوق درآمدزایی داشته باشد؟

اگر یک سبد از سرمایه‌گذاران مختلف تشکیل شود که هر کدام درصدی از سرمایه‌ خود را برای بیمه سپرده کنند،‌ بدون شک برای صندوق هم درآمد دارد.

ترابران: آیا کارگزار بیمه در این صندوق مشخص شده است؟

صندوق خودش این کار را انجام می‌دهد. به بیان دیگر، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای صندوق توسعه حمل‌ونقل، کارگزاری بیمه سرمایه‌گذاری‌ها است. یک «صندوقِ تضمین سرمایه‌گذاری‌ها» که با پوشش بیمه برای ریسک‌های سرمایه‌گذاری‌ کامل می‌شود.

ترابران: طرح‌های متقاضی استفاده از منابع مالی صندوق توسعه حمل‌ونقل باید چه ویژگی‌هایی داشته باشند؟

صندوق موظف است هر سرمایه‎گذاری جذاب را بپذیرد؛ فقط باید مسجل شود که آن سرمایه‌گذاری توجیه اقتصادی دارد و قابل بازگشت است. بدین صورت هم بخش خصوصی توانمند راغب به سرمایه‌گذاری می‎شود و هم منابع صندوق افزایش می‌یابد.

ترابران: آیا در اساسنامه سقف استفاده از سرمایه صندوق و همچنین درصد افزایش سرمایه برای هر سال مشخص شده است؟

براساس آنچه که در قانون پیش‌بینی شده، هیچ‌گاه منابع صندوق مصرف نمی‎شود، بلکه اهرمی برای توسعه سرمایه‌گذاری‌ها خواهد بود؛ تا پیش از این، بسیاری از صندوق‌ها مستقیما از منابع مالی خود برای سرمایه‌گذاری‎ استفاده می‌کردند که باعث تضعیف آنها می‌شد، بنابراین تدبیر صندوق توسعه حمل‌ونقل این است که منابع خود را فقط در بانک‌های عامل سپرده‌گذاری و از آن به عنوان اهرمی برای تامین مالی «صندوق پروژه» استفاده کند؛ به عبارت دیگر، یک پروژه تعریف و برای آن، یک شرکت مثلا «شرکت احداث و بهره‌برداری از فرودگاه شهرA » تاسیس می‌شود که اعضای هیات‌مدیره آن می‌بایست توجیه‌پذیری پروژه را ثابت کنند؛ در نهایت این «شرکت پروژه» یا «صندوق پروژه» است که منابع را دریافت و پروژه را احداث می‌کند و منابع را بازمی‌گرداند.

به این ترتیب، هیچگاه بدهکاری توسط صندوق ایجاد نمی‎شود، بلکه مسئولیت متوجه «شرکت پروژه» خواهد بود. در نهایت زمانی که صندوق و شرکت پروژه در کنار هم قرار می‎گیرند، باید یک نهاد ممیزی هم وجود داشته باشد تا دوباره دچار مشکل پروژه‌های تحمیلی نباشیم، بنابراین فقط پروژه‎هایی که هیات ‌امنای صندوق در راستای برنامه بلندمدت راهبردی تصویب می‎کنند، امکان استفاده از اهرم صندوق توسعه را جهت دریافت منابع مالی خواهند داشت.

ترابران: آیا تضمینی وجود دارد که سرمایه‌گذاران دچار بروکراسی دریافت تسهیلات از سیستم بانکی نشوند؟

ممکن است زمانی که پرونده‎ها به بانک عامل معرفی می‎شود،‌ پروسه اعطای تسهیلات با تاخیر روبه‌رو شود، اما از آنجا که این یک صندوق تخصصی است، باید بانک یا بانک‌های عامل هم تخصصی باشند بدین صورت کمتر شاهد تاخیر اختصاص تسهیلات هستیم. البته بانک عامل هنوز مشخص نشده است، اما از آنجا که وزارت راه و شهرسازی تاکنون با بانک‎های عامل مختلفی همکاری داشته، سعی می‌کنیم بهترین آنها انتخاب شود.

ترابران: آیا می‌توان امیدوار بود که صندوق توسعه حمل‌و‌نقل نیز به عاقبت بسیاری از صندوق‎های سرمایه‌گذاری دیگر دچار نشود؟

اکنون نمی‌توان به این پرسش به‌صورت قاطع پاسخ داد، اما تدابیر لازم اندیشیده شده تا منابع صندوق هرز و هدر نرود و نه تنها کاهشی نباشد، بلکه افزایش یابد. البته همیشه این احتمال وجود دارد که این صندوق نیز به سمت‌و‌سویی حرکت کند که امکان سوءاستفاده از یک سری خلاءهای قانونی به‌وجود آید و دچار انحراف شود که در این صورت، وظیفه هیات امنا است که سالانه با استفاده از ابزارهای نظارتی پیش‌بینی شده از چنین حرکت‌هایی جلوگیری کنند.

ترابران: آیا نهاد ناظر بر عملکرد صندوق توسعه حمل‌ونقل مشخص شده است؟

در اساسنامه صندوق، حسابرس و بازرس، هیات‌عامل و هیات امنا مشخص شده است. وزیر راه و شهرسازی به‌عنوان رئیس هیات امنا و وزیر امور اقتصادی و دارایی و رئیس سازمان برنامه و بودجه به عنوان اعضای هیات امنا انجام وظیفه خواهند کرد و انتخاب حسابرس و بازرس نیز بر عهده همین هیات به‌عنوان بالاترین رکن صندوق است؛ بنابراین همه آنچه برای موفقیت صندوق پیش‌بینی شده، در اساسنامه آمده است.

البته باید گفت که منابع صندوق در کوتاه‌مدت و جهشی تکمیل نمی‎شود، بلکه حداقل 5 تا 6 سال زمان لازم است تا صندوق به قدرت و پویایی لازم برسد. پیش‌بینی این است که اگر به‌درستی عمل شود سالانه بین 5 تا 13 هزار میلیارد تومان منابع مالی به صندوق وارد شود.

همه کسانی که به تشکیل این صندوق معترض بودند می‌گفتند صندوق توسعه حمل‌ونقل مثل دیگر صندوق‌ها فسادخیز خواهد بود، ولی با پیش‌بینی‌هایی که در اساسنامه شده، انتظار می‌رود ظرف 6 تا 7 سال آینده ظرفیت‌های عظیمی برای حمایت از بخش خصوصی در توسعه حمل‌و‌نقل به وجود آید.

توصیه به نهادهای فعال دیگر در بخش حمل‌و‌نقل درون‌شهری این است که صندوق فقط به حمل‌ونقل برون‌شهری اختصاص نیابد بلکه به درون‌شهری هم تعلق گیرد.

ترابران: ظاهرا این صندوق امکان انتشار اوراق قرضه نیز خواهد داشت...

بله همانطور که می‌دانید هر دستگاهی برای انتشار اوراق اسلامی ارزی و ریالی به مجوز قانونی نیاز دارد و دولت سالیانه در بودجه سالانه این ابزارها را پیش‌بینی می‌کند و از مجلس برای انتشار آنها مجوز می‌گیرد. یکی از نکات مهم لحاظ شده در صندوق توسعه حمل‌ونقل انتشار اوراق ارزی و ریالی برای «شرکت پروژه‌ها» است؛ یعنی صندوق از قانون‌گذار و دولت اجازه گرفته است که برای شرکت پروژه اوراق منتشر کند؛ مثلا فرض کنید یک سرمایه‌گذار اعلام‌ می‌کند که در نظر دارد از نقطه A به نقطه B راه‌آهن بسازد، اما نمی‌تواند از منابع مالی، بانکی و پولی استفاده کند، بنابراین از صندوق توسعه حمل‌ونقل می‌خواهد تا آن پروژه را ضمانت و سرمایه او را بیمه کرده و اجازه انتشار اوراق به او را بدهد تا از بازار 2 هزار میلیارد تومان برای پروژه موردنظر جذب کند. با این روش هم پروژه عملیاتی خواهد شد و هم سود مردم سرمایه‌گذار و سهم صندوق تامین می‌شود. این در حالی است که «شرکت‌پروژه‌ها» تاکنون چنین مجوزی برای انتشار اوراق نداشتند.

ترابران: در صورت تصویب شورای نگهبان، چند ماه زمان لازم است که صندوق تاسیس شود؟

پس از اینکه شورای نگهبان اساسنامه را تایید کند، ابتدا باید ساختار طراحی شده صندوق به تصویب برسد و تشکیلات مستقر و منابع مالی پیش‌بینی شده تامین شود که برای این کار‌ها حداقل 6 تا 9 ماه زمان نیاز است. صندوق که تاسیس شود سیاست راهبردی از جانب هیات‌عامل به هیات امنا تحویل و در آنجا تصویب می‌شود.

 

تعداد مشاهده (6)       نظرات (0)

نظرات کاربران درباره خبر "درباره صندوقی که می‌خواهد منابع مالی پایدار برای توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل فراهم کند / در تکاپوی رفع عطش"


نظرتان را بیان کنید

نام:
پست الکترونیکی:
نظر:
کد بالا را در محل مربوطه وارد نمایید