2 شهریور 1398

برگشت سرمایه ساخت آزادراه‌ها چه وضعيتی دارد؟ / چشم‌اندازها و دغدغه‌های آزادراهی

مولف: tarabaran   /  دسته: شماره 168   /  رتبه دهید:

برگشت سرمایه ساخت آزادراه‌ها چه وضعيتی دارد؟

چشم‌اندازها و دغدغه‌های آزادراهی

 

ترابران- معاونت ساخت و توسعه آزادراه‌های شرکت ساخت و توسعه زیربناهای کشور در خبری، سال جاری را دوران طلایی توسعه آزادراه‌های کشور نامیده و افزوده است: «امسال با بهره‌برداری از منطقه یک آزادراه تهران- شمال به طول 32 کیلومتر، آزادراه همت- کرج به طول 9 کیلومتر و آزادراه کنارگذر جنوبی تهران به طول 158 کیلومتر و قطعات 2 و 3 و 4 آزادراه اراک-خرم‌آباد به طول 67 کیلومتر گام مهمی در ساماندهی ترافیک پایتخت برداشته و گلوگاه‌های مهم ترافیکی دو استان پرجمعیت تهران و البرز رفع خواهد شد.»

برای پیگیری جزئیات بهره‌برداری از این قطعات گفت‌وگویی با مهندس سيدحسين میرشفیع داشتیم. در عين حال، این گفت‌وگو، فرصت مغتنمی بود که برخی از دغدغه‌های اصلی سرمایه‌گذاران این بخش و اعضاي انجمن راهسازي را به گوش مسئولان ذی‌ربط برسانیم.

 

ترابران: بد نيست در ابتدا خبري بگيريم از میزان پیشرفت کنارگذر جنوبی تهران...

آزادراه كنارگذر جنوبي تهران از آبيك شروع مي‌شود و تا چرمشهر ورامين امتداد پيدا مي‌كند، اين آزادراه عملا چهار آزادراه كشور كرج - قزوين، تهران - ساوه، تهران - قم و قم -گرمسار را به هم متصل مي‌كند. همچنين از چهار بزرگراه كشور و چهار جاده اصلي حاشیه تهران گذر كرده و چهار نقطه راه‌آهن را قطع مي‌كند.

خوشبختانه با وجود معارضين ملكي‌ متعددي كه این آزادراه داشته، در كوتاه‌ترين مدت تملك زمين‌ها انجام شده است، يكسري موانع اجرايي با خطوط لوله نفت و گاز داشته كه برطرف شده و مجموعا پيشرفت مناسبي داريم. علي‌رغم اينكه بيش از سه سال و چند ماه از شروع پروژه سپري شده، عمده زيرسازي پروژه انجام شده و حدود 90 كيلومتر هم آسفالت شده است. اگر تقاطع‌ها تكميل شود، اين پروژه به‌موقع قابل بهره‌برداري خواهد بود، سعي ما اين است كه بتوانيم تا پايان سال جاري اين پروژه را تكميل كنيم.

ترابران: اين پروژه كلا چند كيلومتر است؟

طول آزادراه 158 كيلومتر است كه در 4 قطعه انجام مي‌شود؛ قطعه 1 از آبيك تا جاده اشتهارد، قطعه 2 از جاده اشتهارد تا اتوبان ساوه، قطعه 3 از اتوبان ساوه تا اتوبان قم و قطعه 4 از اتوبان قم تا آزادراه حرم تا حرم يعني قم -گرمسار.

قطعه 4 تقريبا تكميل شده و در حال حاضر تنها در قطعه 3 و 1 و تكميل تبادلات آزادراه با بزرگراه‌ها و آزادراه‌ها، مقداري از زمان‌بندي عقب هستيم.

ترابران: اين عقب‌ماندگي در زمان‌بندي اوليه ناشي از كمبود منابع مالي است؟

چندان از زمان‌بندي‌ها عقب نيستيم، قرارداد 4 ساله بوده و ما سعي مي‌كنيم طي اين زمان پروژه را به بهره‌برداري برسانيم. انجام برخي قطعات به دليل تامين منابع مالي يا معارضين تاسيساتي دچار مشكل و تاخير شده بودند، اما فكر مي‌كنم به‌موقع بتوانيم پروژه را به بهره‌برداري برسانيم.

ترابران: آيا برآورد شده كه با اجراي طرح كمربندي جنوبي تهران چقدر از حجم ترافيك عبوري تهران كاهش خواهد يافت؟

كمربندي جنوبي تهران به طور متوسط با مقايسه مبدا و مقصدهايي كه وجود دارد، نزديك به 40 تا 50 كيلومتر فاصله تردد افرادي را كه از محدوده تهران عبور مي‌كنند كوتاه مي‌كند، اما از مبدا آبيك تا مقصد چرمشهر و بالعكس طول مسير چندان با مسير فعلي كه از آزادراه‌هاي تهران - كرج، آزادگان و جاده امام‌رضا عبور مي‌كنند، متفاوت نيست.

در مجموع از نظر زماني بيش از 1 ساعت صرفه‌جويي در اوقات مختلف شبانه‌روز ايجاد مي‌كند و فكر مي‌كنيم بتواند حدود 30 درصد از مجموعه ترافيكي را كه به جنوب تهران منتقل شده، جذب کند.

ترابران: اعضاي انجمن راهسازي و كميته شرکت‌های سرمایه‌گذار در آزادراه‌ها، مدعي هستند دولت به تعهدات خود نسبت به پيمانكاران به‌طور كامل پايبند نبوده و همين مسئله باعث شده هيچ‌يك از 12 آزادراهي كه قرار بوده در سال‌هاي اخير به اتمام برسد، مورد بهره‌برداري قرار نگرفته است. به عنوان نمونه، يكي از مشكلات اين است كه اين شرکت‌ها بايد 25 درصد ماليات بدهند؛ آن هم در شرايطي كه اگر پولشان را در بانك بگذارند، نيازي به پرداخت ماليات نيست و ...

اصل و سود سرمايه‌گذاري در آزادراه‌ها معافيت مالياتي دارد، بنابراين اینکه بگوييم بايد براي اصل و سود سرمايه‌گذاري‌شان ماليات بدهند، مبنايي ندارد. گاهي اوقات به صورت سليقه‌اي از طرف مميزها به سرمايه‌گذاران آزادراهي فشار وارد مي‌شود و گاهي هم در نحوه ثبت درآمدهاي شركت‌هاي آزادراهي اشكال وجود دارد كه به جاي اينكه درآمد را به عنوان استهلاك سرمايه‌گذاري ثبت كنند، به عنوان سود ثبت مي‌كردند و مامور مالياتي هم ماليات آن سود را مطالبه مي‌كند. براي شفافيت اين موضوع، دولت مجددا مصوبه‌اي ابلاغ كرد تا مصاديق موضوع قانون سرمايه‌گذاري آزادراه‌ها تعيين و معافيت مالياتي شامل آن ‌‌شود. بنابراين شركت‌هاي آزادراهي از نظر قانوني نبايد تا زماني كه اصل و سود سرمايه‌گذاري‌شان مستهلك نشده، ماليات بدهند، اگر هم اشكالي وجود دارد به صورت موردي يا سليقه‌اي بوده كه قابل رسيدگي است و شركت‌هاي آزادراهي مي‌توانند نسبت به آن اعتراض كنند و طبق قانون به اعتراض آنها رسيدگي خواهد شد.

ترابران: اين اعتراض را باید از چه طریقی پیگیری کنند؟

از طريق سازمان امور مالياتي مطابق روال عمومي كه براي اعتراضات وجود دارد. البته از طريق ديوان عدالت اداري و سازمان بازرسي هم مي‌توان پيگيري كرد.

ترابران: نكته ديگر در مورد افزايش قيمت عوارض آزادراهي است كه بايد به طور سالانه تغيير كند، اما گفته مي‌شود كه حتي 12 ماه از سال مي‌گذرد، اما اين افزايش رخ نمي‌دهد و محاسبه ضرر و زيان قبلي هم اتفاق نمي‌افتد.

در اين رابطه درست مي‌گويند، براساس قراردادهايي كه داريم و طرح تجاري كه ضمیمه قرارداد است، سالانه بايد متناسب با افزايش نرخ تورم قيمت‌هاي جديد ابلاغ شود. نحوه ابلاغ هم به همين صورت است كه پيشنهاد قيمت‌هاي جديد توسط شركت‌هاي آزادراهي ارائه و در كارگروه وزارتخانه بررسي مي‌شود و وزير آن را ابلاغ مي‌كند. به طور معمول بايد در خرداد ماه رشد عوارض آزادراهي ابلاغ ‌شود، اما گاهي اين ابلاغ، ماه‌ها و يا حتي يكسال به تاخير مي‌افتاد، خوشبختانه اين روند طي چند سال اخير بهبود پيدا كرده است، اما من فكر مي‌كنم جزو حقوق اين افراد است كه بخواهند اين عوارض به‌موقع ابلاغ شود تا بتوانند درآمدي كه در طرح تجاري‌شان پيش‌بيني شده محقق شود. اگر اين اتفاق نيفتد دولت موظف است عدم دريافت درآمدهاي پيش‌بيني شده طرح تجاري را جبران كند.

ترابران: آیا در حال حاضر چنين جبرانی اتفاق مي‌افتد؟

به نوعي در مدت استهلاك سرمايه‌شان جبران مي‌شود، اما شركت‌هاي آزادراهي بيشتر علاقه‌مند هستند كه درآمدهايشان را به صورت نقدي دريافت كنند.

ترابران: طبق تبصره 5 قانون احداث پروژه‌های عمرانی بخش راه و ترابری از طریق مشارکت، اگر كمتر از 85 درصد درآمد پيش‌بيني شده در زمينه ساخت آزادراه‌ها محقق شود، دولت بايد مابقي آن را جبران كند و اعضاي كميته شرکت‌های سرمایه‌گذار در آزادراه‌ها مي‌گويند دولت از اين بابت حدود 300 ميليارد تومان به پيمانكاران بدهكار است.

بله، به اين موضوع در سوال قبلي شما هم اشاره شد. بحث اين است كه دولت بايد طبق قانون از 60 تا 85 درصد درآمد را تضمين كند، يعني اگر ريسك يك سرمايه‌گذاري 15 درصد كمتر از درآمد آن شود، جبران ريسك بر عهده سرمايه‌گذار است. در واقع پرداخت 25 درصد بعدي توسط دولت تضمين شده، اما زير 60 درصد تضميني وجود ندارد. ما بايد اين مبالغ را از طريق درآمد ساير آزادراه‌ها - به آزادراه‌هايي كه درآمدشان مستهلك نشده است- پرداخت كنيم. تاكنون روش ديگري اعمال مي‌شده است؛ به اين شكل كه ميزان درآمد مستهلك‌نشده، به عنوان آورده سرمايه‌گذار براي سال آينده‌اش منظور مي‌شد و به آن مبلغ به عنوان سرمايه‌گذاري مجدد سود تعلق مي‌گرفت، اما اينكه نقدا به شركت‌هاي آزادراهي پرداخت شود، انجام نشده است. كاري كه اكنون در حال انجام است اين است كه ما با سيستم اخذ عوارض الكترونيك در آزادراه‌ها، ترافيك و درآمد عبوري آنها را كنترل مي‌كنيم و به صورت قانوني اهرم‌هايي در اختيار خواهيم داشت تا بتوانيم از محل درآمد ساير آزادراه‌ها، به آنهايي كه درآمد كمتري دارند، به صورت نقدي پرداخت و جبران كنيم.

ترابران: لطفا در مورد الكترونيك كردن عوارض و فرآيندي كه تاكنون انجام شده است توضيح دهيد. چه برنامه‌اي براي ادامه این روند داريد؟

سختي كار براي الكترونيك كردن عوارض اين بود كه بتوانيم خودروهاي عبوري را با دقت بالا شناسايي و اطلاعات آنها را در يك سامانه متمركز جمع‌بندي و پردازش كنيم تا در ادامه، بتوانيم عوارض آزادراهي را با سيستم دريافت - پرداخت الكترونيك از خودرويي كه از آزادراه عبور كرده، دريافت و به شركت آزادراهي پرداخت كنيم. اين كار هم از نظر فني (انفورماتيك و تجهيزات پلاك‌خوان) پيچيدگي‌هاي زيادي داشت و هم مقررات مربوط به دريافت -پرداخت بايد مشخص مي‌شد. مشكل بعدي هم آشنا كردن مردم با پرداخت عوارض الكترونيك بود. خوشبختانه تاكنون حدود 9/6 ميليون خودرو در اين سيستم ثبت شده‌اند و نزديك به 3 ميليون خودرو عوارضشان را از همين طريق پرداخت كرده‌اند. نزديك به 28 ميليارد تومان در چهار آزادراه تهران - قم، كرج - قزوين، تهران - ساوه و قزوين - زنجان، عوارض پرداخت و به ذي‌نفع مسترد شده است.

مرحله بعدي كه انجام آن را برنامه‌ريزي كرده‌ايم، اين است كه 10 آزادراه ديگر را تحت اين سيستم قرار دهيم. در اين مرحله كار به‌مراتب راحت‌تر شده است، زيرا اشكالات سيستم در مرحله آزمايشي برطرف شده و به صورت تفاهم‌نامه‌اي سه‌جانبه بين ما، شركت‌هاي آزادراهي و شركت سپندار انجام خواهد شد. قرار است 8 آزادراه ديگر تحت پوشش قرار گيرد و دكل‌ها و دروازه‌هايي كه به پلاك‌خوان مجهز شده‌اند، نصب و عملياتي شوند.

ترابران: گفتيد كه 3 ميليون از خودروها از طريق اين سامانه عوارض خود را پرداخت كردند. 3 ميليون خودروي ديگر چطور پرداخت خود را انجام مي‌دهند؟

تعدادي از افرادي كه از آزادراه‌ها عبور كرده‌اند، هنوز عوارض خود را به صورت الكترونيك پرداخت نكرده‌اند. ما فعلا براي خودروهاي سواري و پلاك سفيد پيامك فرستاده‌ايم. براي بعضي‌ها هم هنوز پيامك نفرستاده‌ايم، يعني درخواستي براي پرداخت نداشته‌ايم؛ ازجمله پلاك‌هاي عمومي كه بايد نوع خودروي آنها را تشخيص مي‌داديم، زيرا نرخ عوارضشان با هم متفاوت است.

تعدادي از پلاك‌ها هم نياز به پردازش و بازبيني مجدد داشته‌اند. تعدادي هم خودشان پرداخت نكردند كه مجبور هستيم از طريق سيستم‌هاي كنترلي ازجمله جریمه راهنمايي و رانندگي پيگيري كنيم تا عوارضشان را پرداخت كنند.

ترابران: راهسازان در همين موضوع مشكل دارند، مي‌گويند كه اولا سر قيمت و نحوه اجرا با آنها توافق نشده و بعد هم اگر پرداخت نكنند و جريمه بشوند اين پول براي پليس است و به آنها برنمي‌گردد.

ما در جلسه‌اي سرمايه‌گذاران و شركت‌هاي آزادراهي را دعوت كرديم و براي آنها توضيح داديم. اولا هزينه‌اي بابت دريافت الكترونيك عوارض از شركت‌هاي آزادراهي دريافت نمي‌شود و اين پروژه سرمايه‌گذاري جداگانه‌اي محسوب مي‌شود و درآمد- هزينه‌اي مجزا دارد.

نکته دوم اين است كه بسترهاي قانوني فراهم شده تا ما نيازي به جريمه كردن نداشته باشيم. اين عوارض ماندگار خواهد بود و پرداخت خواهد شد. شركت سپندار و صندوقي كه زیرمجموعه اين شركت در قرارداد مشاركت ما پيش‌بيني شده است، كل درآمد آزادراه‌ها را تضمين و پرداخت مي‌كند. يعني هيچ نگراني‌ از اين وجود ندارد كه آزادراهي بگويد درآمدش را دريافت نمي‌كند.

ترابران: در اجرایی شدن این پروژه چه اشكالاتي وجود داشت؟

يكسري از اشكالات به اين صورت بود كه مثلا ما سيستم دريافت عوارض الكترونيك جداگانه‌اي داشتيم كه توسط بانك مسكن راه‌اندازي شده بود، تعدادي از خودروها در آن سيستم ثبت‌نام كرده و در آنجا عوارضشان را پرداخت مي‌كردند. بنابراين لازم بود اين دو بانك اطلاعاتي با هم تلفيق و بده‌و‌بستان‌هاي بین‌بانکی آنها تنظيم شود.

علاوه بر اين، در خوانش پلاك‌ها و كنترل و چك مجدد آنها اشكالاتي وجود داشت. رسيدگي به اعتراضات مردمي را هم به صورت مناسب‌تري ساماندهي كرديم. همين‌طور در رابطه با اطلاع‌رساني راجع به پیاده شدن اين سيستم بايد كار بيشتري انجام مي‌شد كه خوشبختانه مورد رسيدگي قرار گرفت.

ترابران: ‌يکي از اشكالات ديگري كه مطرح مي‌شود اين است كه سرمايه‌گذاران معتقدند وقتي ميزان سود، سال‌های بهره‌برداري و... توسط دولت تعيين شود، هيچ سرمايه‌گذاري تمايل به ورود به بخش آزادراهي نخواهد داشت و همين موضوع سبب مي‌شود كه اكثر پروژه‌ها با ترك تشريفات مناقصه واگذار شود كه از نظر نحوه اجرا و احراز صلاحيت پيمانكار محل اشكال است...

ما فراخوان‌هاي رقابتي را برگزار مي‌كنيم، منتها با توجه به اينكه حاشیه سود در اين فراخوان‌ها بسيار محدود است، استقبال كمي از آن صورت مي‌گيرد و عمدتا مباحث به صورت مذاكره‌اي بسته مي‌شود. در چنين مواردي هم بايد شاخص‌هايي كه در مذاكره ملاك عمل قرار مي‌دهيم شاخص‌هاي قابل‌قبول سيستم اداري باشد. دولت محدوديت‌هايي را براي ما وضع مي‌كند كه بايد آنها را رعايت كنيم. بعضي از محدوديت‌ها، محدوديت‌هاي قراردادي است كه بايد اعمال ‌شود؛ اما اينكه در حال حاضر موفق به جذب سرمايه‌گذاري قابل قبولي نشده‌ايم را قبول ندارم. ما در همين مدت يكي دو سال اخير حدود 9 قرارداد جديد آزادراهي را با همين روش با سرمايه‌گذاران جديد منعقد كرده‌ايم. البته ترجيح ما اين است كه روش‌هاي رقابتي وجود داشته باشد تا در بعضي از آيتم‌ها سرمايه‌گذاران مختلف بتوانند رقابت داشته باشند؛ اما بستر آن از نظر مقررات اداري فراهم نيست.

ترابران: شركت‌ها معتقدند كه دولت سهم 30 درصدي خود را مي‌تواند پرداخت كند، اما آنها در تامين مالي سهم 70 درصدي بخش خصوصي دچار مشكل هستند، آن هم در شرايطي كه بانك‌ها با سود 28 درصد وام مي‌دهند و ... بنابراين دولت بايد در بخش تامين مالي به پيمانكاران كمك كند.

دولت كه سرمايه‌گذار نيست. سرمايه‌گذار اعلام آمادگي مي‌كند و مي‌گويد كه با نرخ سود پيش‌بيني‌شده توسط شما سرمايه‌گذاري مي‌كنم. در بازارهاي مالي اهرم‌هاي زيادي براي توجيه سرمايه‌گذاري وجود دارد. در قراردادهاي ما هم روش‌هاي تامين مالي پيش‌بيني شده كه پيمانكاران و سرمايه‌گذاران مي‌توانند از طريق آنها مابه‌التفاوتي را كه در سرمايه‌گذاري‌شان وجود دارد، جبران كنند.

يكي از دلايل عدم بهره‌وري در پروژه‌هاي معمولي، ناتواني دولت در تامين به‌موقع اعتبارات است. در حالي كه وقتي سرمايه‌گذار تامين مالي مي‌كند پروژه با سرعت بيشتري انجام مي‌شود و مقداري هم از كسري سود تامين مالي را مي‌توان از طريق افزايش بهره‌وري جبران كرد. بنابراين تاكنون پيمانكاراني كه توانمند بودند و در كار آزادراه‌ها سابقه داشتند استقبال كردند و هنوز هم مشغول هستند و فعاليت مي‌كنند.

ترابران: به هر حال دولت به همكاري بخش خصوصي براي اتمام پروژه‌هاي پيشين و شروع پروژه‌هاي جديد نياز دارد. براي پيشبرد اين روند چه مشوقي را در نظر داريد؟

ما هم به عنوان مسئول اين بخش، علاقه‌منديم كه دولت مشوق‌هاي بهتر و دقيق‌تري اعمال كند و مثلا از طريق صندوق توسعه ملي بتواند اين تسهيلات را در اختيار آزادراه‌ها بگذارد تا ما بتوانيم بخش وسيع‌تري از سرمايه‌گذاران را جذب كنيم و رقابت سازنده‌تري شكل بگيرد. فعلا شرايط دولت به صورتي نيست كه اين كمك را انجام بدهد. اين امر بوروكراسي پيچيده و طولاني دارد كه در تبصره ‌19 و قوانين بودجه سنواتي ديده شده است، اما عملا اجرايي نمي‌شود. اگر ضوابط موجود با بوروكراسي محدودتري پيش برود، مسلما رقابت گسترده‌تري بين سرمايه‌گذاران خواهيم داشت و سرمايه‌گذاران توجيه بهتري خواهند داشت.

ترابران: چه برنامه‌‌هایی برای بهره‌برداری آزادراه‌ها در سال جاری دارید؟

برنامه مشخص اين است كه امسال بتوانيم كنارگذر جنوبي تهران را به طول 158 كيلومتر و قطعه 4 آزادراه تبريز - اروميه (40 كيلومتر) را به بهره‌برداري برسانيم. 63 كيلومتر قطعات يك و دو آزادراه كنارگذر اصفهان، 67 كيلومتر قطعات 2، 3 و 4 آزادراه اراك - خرم‌آباد، آزادراه همت و آزادراه منطقه يك تهران - شمال نيز در برنامه بهره‌برداري قرار دارد.

ترابران: آيا جاي اميدواري هست كه این پروژه‌ها در زمان مقرر به پايان برسند؟

منابع مالي تمام اين پروژه‌ها از طرف دولت پيش‌بيني شده است و اگر طرف مشاركت بتواند سهم خود را به‌موقع تامين كند، به بهره‌برداري خواهند رسيد. آزادراه مهم شيراز - اصفهان (از ايزدخواست تا شيراز) 222 كيلومتر است و نزديك به 130 كيلومتر راه شيراز را كوتاه مي‌كند و شيراز و بوشهر به تهران نزديك‌تر خواهند شد. اميدواريم بتوانيم اين پروژه را تا پايان سال يا حداكثر در نیمه اول سال 99 به بهره‌برداري برسانيم، زيرا اين آزادراه نقش موثري در هدايت حمل‌ونقل كشور خواهد داشت.

 

تعداد مشاهده (108)       نظرات (0)

نظرات کاربران درباره خبر "برگشت سرمایه ساخت آزادراه‌ها چه وضعيتی دارد؟ / چشم‌اندازها و دغدغه‌های آزادراهی"


نظرتان را بیان کنید

نام:
پست الکترونیکی:
نظر:
کد بالا را در محل مربوطه وارد نمایید