2 شهریور 1398

کندوکاو در باره رفتار پل‌ها و جاده‌ها در روز واقعه باز هم در مکتب سیل! / گفت‌وگو با مدیرکل دفتر نگهداری ابنیه فنی سازمان راهداری

مولف: tarabaran   /  دسته: شماره 168   /  رتبه دهید:

کندوکاو در باره رفتار پل‌ها و جاده‌ها در روز واقعه

باز هم در مکتب سیل!

گفت‌وگو با مدیرکل دفتر نگهداری ابنیه فنی سازمان راهداری

 

ترابران- يك سال از راه‌اندازي دفتر نگهداري ابنيه فني سازمان راهداري و حمل‌ونقل جاده‌اي بدون اختصاص منابع مالي لازم مي‌گذرد. مديركل اين دفتر كه خود از اهالي خطه گيلان است، دغدغه‌هاي محيط زيستي بسيار دارد و تاكيد مي‌كند کوچک‌ترین خطر قطع درختان، رعايت نكردن حريم رودخانه و لايروبي نکردن آن، آسيب جدي به ابنيه فني در مواقع بحران است. شعبانعلي خاوري، در خلال صحبت‌هايش به اين نكته اشاره كرد كه اي كاش دچار نسيان نشويم، ميثاق‌هايي را كه مي‌بنديم از خاطر نبريم و با همين حرارتي كه پس از وقوع سيل وعده جبران خسارات و اشتباهات را مي‌داديم، از تكرار اشتباه‌هاي گذشته پيشگيري كنيم.

 

ترابران: ظاهرا يك سالي است كه دفتر ابنيه فني سازمان راهداري از دفتر نگهداري راه منفك شده است. لطفا كمي درباره اين تغيير ساختار توضيح دهيد.

بله؛ اين دفتر تقريبا از تيرماه سال 97 از دفتر نگهداري راه منفك شد. قبلا شايد ادغام اين دو دفتر باعث شده بود توجهات بيشتر به سمت راه به مفهوم عام آن معطوف باشد و به حفظ و نگهداري ابنيه به‌خصوص پل‌ها آنچنان كه بايد و شايد توجه نشود؛ در حالي كه ما حدود 370 هزار انواع پل در كشور داريم كه نيازمند نگهداري هستند.

البته دفتر ما تنها در رابطه با پل‌ها مسئوليت ندارد و ابنيه شامل تونل‌ها و گالري هم مي‌شود، اما عمدتا در حوزه پل و تونل فعاليت داريم؛ چراكه بالغ بر 370 هزار انواع پل و 177 كيلومتر تونل در كشور احداث شده كه ارزش ريالي اين سرمايه‌ - به پول امروز- شايد بيش از 35 هزار ميليارد تومان باشد. اين جداسازي هم بيشتر از اين بابت بوده كه توجه بيشتري صورت بگيرد. در ادارات كل نيز دفاتر اداره ‌نگهداري ابنيه ايجاد شده و به نظر مي‌رسد با رويكرد تخصصي كه در سازمان و استان‌ها به وجود آمده، اگر تزريق منابع به‌موقع صورت بگيرد، شاهد شرايط بهتري خواهيم بود.

من بايد توضيح بدهم كه طبق استاندارد بين‌المللي، هزينه‌هاي نگهداري ما بايد حداقل ساليانه، 2 تا 6 درصد ارزش سرمايه‌هايي باشد كه در اختيارمان قرار دارد. يعني اگر بخواهيم همين 35 هزار ميليارد تومان را به‌عنوان ارزش سرمايه‌ در نظر بگيريم -كه به نظر من بيشتر از اينهاست - اين دفتر بايد سالانه 700 ميليارد تومان منابع داشته باشد تا همين داشته‌ها را حفظ كند، اين مسئله جدا از اين است كه احيانا سيلي بيايد و تخريبي ايجاد كند، با اين حال، اعتبار سنواتي كه مجموع سازمان و دولت اختصاص مي‌دهند چيزي كمتر از 15 درصد عددي است كه به شما گفتم.

اين مشكل جدي است كه با آن مواجه هستيم، اما اميدوارم با ايجاد دفاتر تخصصي توجه دولت به اين حوزه بيشتر شود. البته سازمان توجهات خود را دارد و در حد منابع محدودي كه در اختيار دارد، سعي كرده است كه اين حوزه را بلاتكليف نگذارد.

ترابران: آيا از زمان جداسازي دفتر، تخصيص بيشتري براي بخش ابنیه فنی در نظر گرفته‌اند؟

اعتباري كه امسال تخصيص پيدا كرده است حدود 50 درصد بيشتر از اعتبار سال گذشته است، هرچند اعتبار سال گذشته هم بسيار كم بود، اما اين رويكرد نشان مي‌دهد كه سازمان چنين نگاهي دارد و اميدواريم كه انشاءالله بتوانيم حداقل منابعي را كه لازمه نگهداري سيستم در وضع مطلوب است، تامين كنيم.

ترابران: در حال حاضر رسيدگي و نگهداری چه اماکنی در اولويت این دفتر قرار دارند؟

طبيعي است كه بعد از وقوع سيل امسال، اولويت‌ها تغيير كرده است و تمام انرژي‌ صرف بازسازي خرابي‌هاي ناشي از سيل شده كه ابنيه‌ هم از آن متاثر بودند، اما به‌طور معمول تكاليف دفتر بيشتر مربوط به نگهداري وضعيت موجود است.

بايد خاطرنشان كنم كه هرچند فعلا همه نگاه‌ها معطوف به بارش‌ها در فروردين ماه است، اما ما در بعضي استان‌ها (به‌خصوص گيلان و مازندران) در مهر و اسفند سال گذشته نيز بارش‌هاي شديدي داشتيم كه در اطلاعات آماري كه خدمت شما عنوان خواهم كرد، لحاظ نشده است، در حالي كه در آن مقطع زماني هم نزديك به 250 ميليارد تومان به ابنيه‌ها خسارت وارد شد.

به هر حال، خسارت ناشي از سيل در اثر بارش‌هاي فروردين در بيست و خرده‌اي استان شامل تخريب 744 دستگاه از انواع پل‌هاست، ضمن اينكه 4164 آب‌رو نياز به تعميرات سطحي و 6272 آب‌رو نياز به تعميرات اساسي پيدا كردند و مجموع خسارت وارد شده نزديك به هزار ميليارد تومان تخمين زده شده است.

در حال حاضر تقريبا محورهاي دسترسي را به وضع پايداري رسانده‌ايم، اما همجنان نياز به بازنگري و طراحي‌هاي مجدد براي پايدارسازي دارد كه در دست انجام است. در اين مدت هم تقريبا 11 دستگاه پل بزرگ در استان‌هاي لرستان و ايلام به وضعيت پايداري رسيده است. 170 دستگاه آب‌رو و 600 متر ديوار احداث شده است. 110 دستگاه پل بزرگ تعمير و 188 پل تنقيه شدند و 10 دستگاه پل اضطراري هم نصب شده‌اند.

اكنون ما تقريبا مسيري كه در اثر نبود ابنيه يا تخريب آنها مسدود شده باشد، نداريم. راه‌هاي جايگزين در نظر گرفته شدند، اما در مورد اينكه آيا اين شرايط وضعيت پايدار دارد يا خير، بايد بگويم كه به زمان بيشتري نياز داريم و شايد برطرف كردن آثار سيل حداقل مستلزم بازه‌اي 3 ساله باشد.

ترابران: برخی كارشناسان معتقد بودند كه ضعف در ساخت ابنیه فني در شدت خسارات وارد شده ناشي از سيل بسيار مؤثر بوده، چقدر اين نظر را تاييد مي‌كنيد و اکنون چه برنامه‌ای برای مقاوم‌سازی بیشتر ابنیه فنی وجود دارد؟

اگر بپرسيد كه ضريب تاثير ضعف در ساخت ابنیه فني چقدر است؟ مي‌گويم كمتر از 10 درصد. ببينيد! سال 69 زلزله‌اي در منجيل و رودبار رخ داد كه 40 هزار نفر در آن كشته شدند. تازه بعد از اين زلزله، اولين ورژن آیین‌نامه 2800 تدوين شد (تا الان 4 بار اين آیین‌نامه تغيير كرده است). اين يعني تمام ابنيه‌اي كه تا قبل از سال 69 احداث شده‌اند، مطالعات كافي زلزله‌شناسي ندارند. عمده پل‌هايي هم كه تخريب شده‌اند مربوط به پل‌هاي دهه 60 است كه ما وارث آنها هستيم. اين پل‌ها كه اغلب توسط ادارات ديگر مانند جهادسازندگي ساخته شده‌اند، براساس شرايط آن زمان، پل‌هاي خوبي بودند، اما خب در آن سال‌ها معمولا از حفاري استفاده نمي‌كردند و پِي‌ها سطحي بودند.

البته مشكلاتي هم در بالادست داريم؛ مانند مشكل قطع اشجار. نكته اينجاست كه ما چون فقط پايين‌دست و پل را مي‌بينيم، به اتفاقات بالادست - و اينكه از بين رفتن جنگل‌ها مساوي است با سيلاب- توجه نمي‌كنيم. وقتي مراتع از دست مي‌رود، نفوذ آب نداريم و با يك نم باران، گل و شل از بالا به پايين‌دست مي‌آيد. وقتي در بالادست آب‌بند اجرا نمي‌شود، نمی‌توانیم در حوزه آبخيزداري عملكرد مناسبي داشته باشيم، در حالي كه اين فاكتور بسيار موثري در زمينه مهار سيل است. تصرفات زيادي هم در بستر رودخانه‌ها صورت گرفته و مسير رودخانه‌ها در دهه‌هاي گذشته مسدود شده‌اند. همانطور كه مي‌دانيد نزديك به 140 هزار كيلومتر انواع رودخانه‌ در كشور ما وجود دارد؛ من از شما سوال مي‌كنم: تا به الان چه ميزان از آنها لایروبی شده‌اند؟ آمارها مي‌گويد حدود 10 هزار كيلومتر يعني زير 10 درصد! وقتي رودخانه لایروبی نشود، معلوم است كه آب سرريز خواهد كرد.

پس موضوع فقط مربوط به وضعيت پل نيست. خساراتي را كه در سنوات گذشته به اين سازه‌ها وارد شده فراموش نكنيد و اينكه ما منابع كافي در اختيار نداشتيم تا آنها را اصلاح كنيم. اين موارد بايد مورد توجه قرار بگيرد. فكر مي‌كنم بايد نظامي هماهنگ ايجاد شود تا بتوانيم اين سرمايه‌ها را حفظ كنيم. براي همين مي‌گويم كه شايد نقش خودِ پل 10 درصد است.

ترابران: گفته می‌شود برخی پل‌های تخریب شده از پل‌هايي بوده‌اند كه سال‌هاي اخير ساخته شده‌اند.

در اين سيل چنين چيزي نبوده است، در سيل مهرماه سال گذشته در مازندران يك پل به نام ماشالك تخريب شد كه سال ساخت آن متعلق به 15 سال قبل برمي‌گشت، وقتي بررسي كرديم كه چرا اين اتفاق افتاده است، متوجه شديم كه در بالادست تمام مسير رودخانه تغيير داده شده و در پايين‌دست به قدري برداشت مصالح صورت گرفته كه اختلاف ارتفاع 12 متر شده است. خب طبيعي است كه اين پل تخريب مي‌شود و چنين سازه‌اي ماندگار نخواهد بود.

بله ما هم مقصر بوديم، شايد اگر ما هم از سنوات قبل توجه بيشتري مي‌كرديم، از شدت خسارت كاسته مي‌شد؛ اما يك‌سويه نگاه كردن در رابطه با اين‌كه اين پل ضعيف بوده، پيچ شلي داشته يا بتن آن خراب بوده است غيرمنصفانه است.

الان يك مقدار توجه‌ها جلب شده است. اگر اخبار سيل را در پل‌دختر دنبال كرده باشيد، در آن جو هيجاني چندين بار در جلسات مختلف گفته شد كه ديگر به كسي اجازه نمي‌دهيم در حريم رودخانه‌ها ساخت‌وساز كند، حالا اين جو احساسي چقدر پايدار مي‌ماند خدا مي‌داند. ممكن است بنده الان بگويم كه اگر يك پلي در جايي بايد 400 متر باشد، من اجازه نمي‌دهم كه 300 متر بسازند؛ اما چند سال بعد وقتي هزينه ساخت يك پل - كه فشار سياسي هم براي ساخت آن وجود دارد - 50 ميليارد تومان و اعتبار تخصيصي 2 ميليارد تومان اعلام شد، بگويم هرچقدر خواستيد بسازيد؛ بعدا يك فكري مي‌كنيم!

لازم است مقداري به موضوعات كارشناسي هم توجه كنيم و در موضوعات اجرايي خيلي سياست‌زده نشويم. ما خاصیتمان اين است كه دچار نسيان و فراموشي مي‌شويم. در همه حوزه‌ها همينطور است. اگر با همين حرارتي كه الان صحبت مي‌كنيم، ادامه دهيم، فكر مي‌كنم در سنوات بعد اين اتفاقات كمتر رخ دهد، اما يك معادله چندوجهي است و همه در آن دخيل هستند.

همه بايد كمك كنند، وقتي مي‌گويم نزديك به 140 هزار كيلومتر رودخانه داريم و 10 هزار كيلومتر لایروبی كرده‌ايم. اين خيلي معني دارد. وقتي آبخيزداري نمي‌كنيم، وقتي سالانه جنگل‌هاي بسياري را از بين مي‌بريم (ما جزو 6 كشوري هستيم كه جنگل‌هايمان را از بين مي‌بريم) خب اين جنگل‌ها در بالادست سيلاب را مهار مي‌كنند. من اهل گيلان هستم، در ماسوله در دهه 70 سيلي آمد كه فاصله رسيدن سيلاب از زماني كه در بالادست باران آمد تا به ماسوله برسد، يك ربع بود و مردم حتي نتوانستند اسبابشان را جمع كنند. تا الان هم خيلي‌ از اجساد پيدا نشده است. دليلش همان قطع درختان در بالادست بود. بعد از اين اتفاق جنگل‌هاي منطقه را احيا كردند، درخت كاشتند و نگهبان گذاشتند كه كسي درختان را قطع نكند.

ترابران: آيا در بازسازي‌ها مواردي هست كه جانمايي‌هاي نادرستی اتفاق افتاده باشد و اکنون بخواهيد محل اين ابنيه را تغيير بدهيد؟

امكان دارد، ماموريت كنوني ما اين است كه ارتباط مردم را برقرار كنيم، به همين دليل تمام سازه‌هاي بلندي كه زديم موقت است و قرار نيست به طور دائمي آنجا بماند، اما سعي شده است كه اين سازه‌هاي موقت جانمايي مناسبي داشته باشند كه تا زماني كه سازه جديد احداث مي‌شود، پايداري‌ را در مواقع مشابه حفظ كند.

ترابران: در مورد نظارت و بازرسي ابنيه‌ها چه روش‌های جدیدی را در پيش گرفته‌ايد؟

يكي از مشكلاتي كه از خود ما نشأت مي‌گيرد، اين است كه تاكنون حتي در استان‌ها هم دفاتر تخصصي تشكيل نشده بود؛ سيستم بازرسي‌هاي ما مقداري ضعيف بود و اطلاعات بهنگام از وضعيت پل‌ها نداشتيم، اما اكنون همكاران ما در مرتفع كردن اين موضوع اقدامي هوشمندانه انجام دادند و پروژه‌اي تحت عنوان BMS طراحي كردند كه قرار است تا پايان شهريور نهادينه ‌شود و براساس آن بازرسي‌هايمان را در زماني مشخص و به طور هوشمندانه و آنلاين انجام دهيم. در واقع، ضمن اينكه موقعيت مكاني و وضعيت ظاهري پل را بررسي مي‌كنيم، براي موضوعات مختلف رتبه‌بندي هم داريم كه نشان مي‌دهد مثلا از اين 370 هزار پل، هزار پل در وضعيت بحراني هستند و بايد در اولويت بهسازي قرار گيرند.

ترابران: برداشت من از صحبت‌هاي شما اين است كه مشكل اصلي بازسازي ابنیه فنی، تخصيص منابع است، آیا می‌توانید از ظرفيت سرمایه‌گذاری بخش خصوصي برای فعالیت‌های خود استفاده كنيد؟

بخش خصوصي در اینجا نمي‌تواند ورود كند، چون حالت انتفاعي ندارد و تماما هزينه‌اي است. بايد يك نفر را موظف كنيم تا اين كار را انجام دهد. اين خلاف ماهيت فعاليت بخش خصوصي است. امكان دارد شما يك سوله ورزشي داشته باشيد و به سرمايه‌گذار بگوييد كه برايتان بسازد و 10 سال بهره‌برداري كند و بعد از 10 سال به شما برگرداند؛ اما موضوعاتي از اين قبيل كه حالت عملياتي و تعميراتي دارد مورد علاقه بخش خصوصي نيست. در پروژه‌هاي آزادراهي، سرمايه‌گذاري كه آزادراه را مي‌سازد، از عوارض آن بهره‌برداري مي‌كند؛ اما پل‌ها چنين شرايطي ندارند. البته در كشور ما اينطور است، در خيلي كشورهاي ديگر وقتي پل‌هاي بزرگ احداث مي‌شود، براي تردد روي آن عوارض تعيين مي‌كنند، اما اگر ما بخواهيم اينكار را بكنيم، مردم آن را به آتش مي‌كشند. اینجا نگاه‌ها متفاوت است و فكر مي‌كنند كه دولت بايد همه‌چيز را رايگان در اختيار بگذارد.

ترابران: به عنوان جمع‌بندي، اگر بخواهيم از حادثه سيل و عواقب آن درسي بگيريم كه نباید فراموشش كرد، شما چه نكته‌اي را مطرح مي‌كنيد؟

من فكر مي‌كنم بهتر است ميثاق‌هايي را كه مي‌بنديم از خاطر نبريم. اگر هر كسي در حوزه خودش به همان وعده‌هايي كه بعد از سيل داده، پايبند باشد، مطمئن هستم در سيل‌هاي بعدي اين خسارت كمتر مي‌شود. ما سعي كرده‌ايم اين رويكرد را در حوزه كار خودمان ايجاد كنيم و حداقل توجه بيشتري به موضوعات كارشناسي داشته باشيم. آن چيزي كه خروجي كارشناسي است، مي‌تواند محور تصميم‌گيري‌ها بشود.

اگر هر كسي به چيزي كه مي‌گويد عمل كند، درس كافي از سيل گرفته‌ايم، كما اين‌كه در زلزله هم همين اتفاق افتاد و بعد از زلزله نظام فني ساخت‌وساز در كشور پيشرفت كرد و الزام‌آور شد. در حوزه پل به‌جز طراحي‌هاي اوليه كه بر پایه مسائل استاندارد كشور طراحي مي‌‌شود، در حوزه نگهداشت رودخانه‌ها چيز الزام‌آوري نداريم. همه توصيه است. شايد وقوع سيل ضرورتي ايجاد كند كه كساني كه متولي هر كاري هستند دستورالعمل‌هايي تهيه كنند تا بعضي از موضوعات الزامي شود، هيچ اشكالي ندارد كه بگوييم در حريم كبير يا صغير رودخانه‌ها كسي ساخت‌وساز نكند، اگر اين كار را براي هميشه ممنوع كنيم و دور آن خط قرمز بكشيم اشكالي ندارد، اما فكر می‌كنم اين كار تا حدی سخت باشد، زيرا وجوه تصميم‌گيري‌ ما زياد است و عوامل مختلفي در آن دخيل هستند.

 

تعداد مشاهده (99)       نظرات (0)

نظرات کاربران درباره خبر "کندوکاو در باره رفتار پل‌ها و جاده‌ها در روز واقعه باز هم در مکتب سیل! / گفت‌وگو با مدیرکل دفتر نگهداری ابنیه فنی سازمان راهداری"


نظرتان را بیان کنید

نام:
پست الکترونیکی:
نظر:
کد بالا را در محل مربوطه وارد نمایید