2 شهریور 1398

برخی پیش‌بینی‌ها درباره اقتصاد ایران در ۲۰۲۰ / بالا آمدن از طبقه منهای ده! / آيا شرایط شکننده اقتصاد ایران رو به ترمیم است؟

مولف: tarabaran   /  دسته: شماره 168   /  رتبه دهید:

برخی پیش‌بینی‌ها درباره اقتصاد ایران در ۲۰۲۰

بالا آمدن از طبقه منهای ده!

آيا شرایط شکننده اقتصاد ایران رو به ترمیم است؟

 

روزبه ساکت

ترابران- اقتصاد ایران در حالی به پایان دهه نود نزدیک می‌شود که گمان می‌رود اتفاق بی‌سابقه رشد صفر درصدي یک دهه‌ای را تجربه کند. دهه نودی که زیر سایه سنگین تحریم‌ها و بروز آثار بلندمدت روندهای نامطلوب اقتصادی سپری شد. از هم‌اکنون مشخص است که حداقل چهار سال از این دهه زیر سایه سنگین رشدهای منفی اقتصادی سپری خواهد شد و رشدهای مثبت این دهه در خوش‌بینانه‌ترین حالت، تنها به کار جبران سال‌های منفی خواهد آمد. این حکایت پرغصه اقتصادی است که این روزها در حسرت عقب ماندن از غافله رشد کشورهای درحال‌توسعه مانده است.

 

سال 1397 با رشد منفی اقتصادی 9/4 درصدی به پایان رسید. عموم کارشناسان رشد منفی اقتصاد را در سال 98 نیز محتوم می‌دانند، اما در صورت وقوع این رویداد همچون دو سال پیاپی 91 و 92، اقتصاد دو سال متوالی کوچک‌تر خواهد شد. برخی ارزیابی‌ها از بازگشت اقتصاد به مدار رشد از سال 99 خبر می‌دهند. رویدادی که در صورت تداوم تحریم‌ها و مشکلات طاقت‌فرسا در بخش فروش نفت، شاید کمی عجیب به نظر برسد. به هر روی اما یک دهه از عمر اقتصاد یک کشور و عمر مردمان این سرزمین زیر سایه تنش‌های بین‌المللی و ناکارآمدهای اقتصادی سپری شده و همچنان چشم‌اندازی از تغییر جدی اوضاع قابل رویت نیست. تغییری که شاید در بخش دیپلماسی تا اندازه‌ای قابل پیش‌بینی باشد اما در تغییر ریل حرکت نیم‌قرنی اقتصاد ایران چندان محتمل به نظر نمی‌رسد.

رشد مثبت 2020؟

با نزدیکی به پایان نیمه نخست سال 2019 میلادی، بانک جهانی برآورد خود را از اقتصاد جهان به‌روز کرد. به‌روزآوری زیر سایه تنش‌های جهانی دو عرصه سیاست و تجارت بود و به پیش‌بینی کندتر شدن شتاب رشد اقتصادی منجر شد. این نهاد بین‌المللی نرخ متوسط رشد اقتصادی جهان در سال 2019 را 6/2 درصد تخمین زد در حالی که در آغاز سال، این نرخ 9/2 درصد برآورد شده بود.

اما قسمت مهم گزارش بانک جهانی که مورد توجه رسانه‌ها و محافل داخلی قرار گرفت، پیش‌بینی تخلیه اثر تحریم‌ها و بازگشت اقتصاد ایران به رشد از سال 2020 میلادی بود. گزارش اخیر در حالی رشد منفی 5/4 درصد اقتصاد ایران را در سال 2019 پیش‌بینی کرده که این رقم را برای سال 2020 معادل مثبت 9/0 درصد و برای سال 2021 برابر با یک درصد تخمین زده است. برآورد کاهش رشد اقتصادی جهان بر پیش‌بینی شاخص‌های ایران نیز تاثیر گذاشته چه اینکه در گزارش ابتدایی سال 2019، رشد اقتصادی ایران برای هر دو سال 2020 و 2021 برابر با 1/1 درصد پیش‌بینی شده بود.

صندوق بین‌المللی پول اما تصویر تاریک‌تری از اقتصاد ایران در سال 2019 ارائه داده است. در حالی که در گزارش ابتدای سال 2019، عدد رشد اقتصادی سال میلادی جاری، منفی 6/3 درصد پیش‌بینی شده بود که در آغاز سه ماهه دوم سال، این برآورد به منفی 6 درصد تغییر یافت. در صورت تحقق این پیش‌بینی، اقتصاد ایران بدترین عملکرد را از سال 2012 تاکنون شاهد خواهد بود. اقتصاد ایران در آن سال با رشد منفی 7/7 درصد دست‌وپنجه نرم کرد.

صندوق بین‌المللی پول همگام با پیش‌بینی رکود عمیق‌تر اقتصاد ایران در سال 2019، پیش‌بینی رشد مثبت سال آینده میلادی را نیز تقلیل داده و به مثبت 2/0 درصد رسانده است. این در حالی است که رشد اقتصادی 2020 در گزارش پیشین، یک درصد برآورد شده بود.

در صورتی که بخواهیم به گزارش‌های دیگر نيز رجوع کنیم، همه مراجع روند سال جاری اقتصاد ایران را با رکود پیش‌بینی کرده‌اند. «کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل» (آنکتاد) رشد اقتصادی سال 2019 ایران را منفی 4/2 درصد برآورد کرده، اما مرکز پژوهش‌های مجلس در پیش‌بینی اقتصاد سال 98 ایران، نرخ رشد اقتصادی را میان 5/4 تا 5/5 درصد منفی پیش‌بینی کرده است.

معاونت بررسی‌های اقتصادی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران با استناد به گزارشی که صندوق بین‌المللی پول در آوریل سال 2019 منتشر کرده، تولید ناخالص داخلی کشور را به ترتیب 1895، 2429 و 3189 هزار میلیارد تومان برای سه سال 97 تا 99 عنوان کرده است. معادل دلاری این ارقام 452، 485 و 496 میلیارد دلار اعلام شده است.

گزارش اتاق بازرگانی تهران اما نرخ مفروض برابری دلار به ریال را در گزارش صندوق مورد توجه قرار داده که برای سال‌های 97 تا 99 به ترتیب 4192، 5008 و 6429 تومان برآورد شده در حالی که نرخ جاری ارز چه در بازار آزاد و چه در سامانه نیما با اعداد برآوردی فاصله عمیق دارد. مطابق گزارش اتاق، در صورتی که نرخ ارز را 8 هزار تومان نیز در نظر بگیریم، معادل ریالی تولید ناخالص داخلی سال 98 به 304 میلیارد دلار تقلیل می‌یابد که این عدد افت 33 درصدی نسبت به سال 97 را نشان می‌دهد.

اقتصاددانان کشور نیز برآوردهایی از رشد منفی اقتصاد در سال 98 ارائه کرده‌اند که در اوج خود، عدد منفی 10 درصد نیز پیش‌بینی شده است! اما کار هنوز به برآورد اقتصاد سال 99 و یا سال 2020 میلادی نرسیده است. با اين حال از لابه‌لای گفته‌های برخی اهالی اقتصاد، بهبود وضعیت در سال آینده قابل رصد است.

چرا مثبت خواهیم شد؟

با وجود قطعی و حتمی بودن رشد منفی اقتصاد در سال جاری اما همگرایی دو نهاد معتبر بین‌المللی در پیش‌بینی خروج اقتصاد ایران از رکود در سال 2020 رویدادی قابل تامل است. این پیش‌بینی‌ها بر لغو یا کاهش تحریم‌های بین‌المللی استوار نیست و فرض را بر تخلیه اثر تحریم‌ها گذاشته است. این خوش‌بینی اما در تحلیل‌های داخلی نیز قابل رویت است چه اینکه برخی اقتصاددانان این روند را «طبیعی» می‌دانند و معتقدند اقتصاد هر کشور بر مبنای عوامل گوناگون، حداقل و حداکثری دارد که اقتصاد ایران در سال 98 به حداقل خود می‌رسد و سپس تغییر روند روی خواهد داد.

«وحید شقاقی» اقتصاددان در گفت‌وگو با پایگاه اینترنتی «اقتصاد برتر» با اشاره به این نکته، پیش‌بینی رشد مثبت اقتصاد ايران در سال 2020 از سوی نهادهای بین‌المللی را اتفاقی عجیب نمی‌داند. وی معتقد است اقتصاد ایران در سال 98 بین 7 تا 10 درصد کوچک‌تر خواهد شد اما این روند، شرایط را به کف می‌رساند و وضعیت بدتری در پیش نخواهد بود.

شقاقی این امر را نشان‌دهنده روند طبیعی اقتصاد می‌داند که حتی اگر دولت برنامه خاصی برای اقتصاد نداشته باشد، این روند رخ خواهد داد. اقتصاد با وجود افت شدید سال جاری با ظرفیت‌های خالی روبه‌رو خواهد شد و کوچک‌ترین حرکتی نیز می‌تواند به رشد منجر شود که از دید این اقتصاددان، این رشد نباید با رونق یکسان فرض شود.

وی معتقد است اقتصاد ایران در صورتی که با برنامه‌ریزی مناسب دولت همراه شود، قدرت رشد بیش از عدد 9/0 درصدی بانک جهانی را نیز دارد.

فارغ از روند طبیعی اقتصاد و نیروهایی که می‌توانند اقتصاد ایران را در آینده با توقف رشد منفی همراه کنند، دیدگاه‌های دیگر نیز با دلایل دیگری توقف افت را محتمل می‌دانند. برخی بر این باورند مجموعه دولت و حاکمیت پس از سردرگمی اولیه که ناشی از تلفیق شوک‌های بیرونی با نارسایی‌های داخلی بوده و خود را در رویدادهایی چون جهش نرخ ارز نشان داده، اندک‌اندک بر اوضاع مسلط شده‌اند و توان ایجاد ثبات نسبی را پیدا کرده‌اند؛ در حالی که تخلیه آثار شوک و اتمام انرژی رشد قیمت‌ها نیز در این روند اثری انکارناپذیر دارد.

عده‌ای دیگر نیز به روند اوضاع سیاست خارجی خوشبین هستند و تنش‌های کم‌سابقه موجود در منطقه را منتهی به ایجاد زمینه‌های تفاهم و مذاکره می‌دانند. با توجه به اینکه شوک خروج آمریکا از برجام، جرقه‌ای در انبار باروت اقتصاد ایران تلقی می‌شد، ایجاد روند معکوس در سطح دیپلماسی به تغییر اوضاع منجر خواهد شد و این تغییر خود را در ثبات نرخ ارز، سیر نزولی تورم و بازگشت اقتصاد به مدار رشد نشان خواهد داد. به این ترتیب چه اتمام انرژی افت را طبیعی بدانیم، چه توانایی دولت در به کنترل درآوردن اوضاع را باور داشته باشیم و چه رویدادی مثبت را برای اتمام دوران تنش پیش‌بینی کنیم، روند منفی رشد اقتصادی در آینده تمام خواهد شد؛ بنابراین پیش‌بینی‌های نهادهای بین‌المللی از فضای 2020 اقتصاد ایران چندان جای تعجب نخواهد داشت.

تردید برای بلندمدت

روند سینوسی و بدون ثبات پیشرفت اقتصاد ایران، حکایتی به وسعت چندین دهه دارد. در پس سال‌های رشد، رکود و در پس رکود، رونق بروز کرده که این روند فارغ از روندهایی بوده که در اقتصادهای اکثر کشورهای جهان قابل رویت است. اقتصاد جهان به طور معمول بحران‌هایی را در دل خود پرورش داده و بروز می‌دهد اما روند کلی اقتصاد همواره صعودی بوده و نزول تنها امواج کوچک و کوتاه‌مدت را شامل می‌شود. اقتصاد ایران اما روندهایی را شاهد است که جدال رونق و رکود گاه توقف حرکت کلی در برخی مقاطع را موجب شده است.

نگاهی به روند اقتصاد ایران جای این خوش‌بینی را باقی می‌گذارد که نه‌تنها حرکت به سوی یک فروپاشی بسیار نامحتمل است که می‌توان بازگشت به دوران رونق را نیز انتظار کشید؛ اما آیا روند بلندمدت که رشدهای ضعیف اقتصادی، تورم‌های مزمن دورقمی، نرخ بیکاری بالا و اثر ناچیز در اقتصاد جهانی را موجب شده، متوقف خواهد شد؟ خوش‌بینی‌ها به این پایان بسیار اندک است. اقتصاد ایران می‌تواند با اصلاحی در روند تنش‌آلود فعلی سیاسی و برخی تدابیر مقطعی از بند تورم سنگین و رشد اقتصادی منفی رهایی یابد اما دهه‌ها تن ندادن به اصلاحات اقتصادی لازم و عمیق، به آثار مثبت قابل‌توجه اقتصادی حتی در صورت گشایش‌های خارجی اجازه بروز نمی‌دهد.

گرچه رفع تحریم‌ها و معکوس کردن روند تنش‌ها در سطح بین‌الملل، ضروری‌ترین اقدام تصمیم‌گیران کشور به نظر می‌رسد اما نباید این نکته را از نظر پنهان داشت که پنجره فرصت‌های اقتصاد جهان همواره به روی کشور باز نیست و کالای نفت نیز آینده درخشانی در سبد انرژی جهان ندارد. وابستگی اقتصاد ایران به نفت گرچه شاید سیر نزولی در سال‌های اخیر داشته اما همچنان توقف یا کاهش صادرات نفت و افت قیمت جهانی این ماده خام است که چشم‌انداز تاریک کسب درآمدهای ارزی، افزایش کسری بودجه دولت و رشد اقتصادی منفی را به وجود می‌آورد. اقتصاد کشور می‌باید اصلاحاتی عمیق به منظور درمان قطعی بیماری تورم، رشدهای پایین و عدم حضور در عرصه‌های جهانی داشته باشد تا هراس «رشدهای صفر بلندمدت» را به شکلی موثر پشت سر بگذارد.

با این وجود اما خبر اتمام رشد منفی مقطعی می‌تواند اتفاقی خوشایند برای مردم و فعالان اقتصادی باشد که نوید اتمام این دوران سخت را در آینده نزدیک می‌دهد ...

تعداد مشاهده (109)       نظرات (0)

نظرات کاربران درباره خبر "برخی پیش‌بینی‌ها درباره اقتصاد ایران در ۲۰۲۰ / بالا آمدن از طبقه منهای ده! / آيا شرایط شکننده اقتصاد ایران رو به ترمیم است؟"


نظرتان را بیان کنید

نام:
پست الکترونیکی:
نظر:
کد بالا را در محل مربوطه وارد نمایید