2 شهریور 1398

جایگاه نسبی تاب‌آوری ایران کجاست؟ / رتبه جهانی یک مدعی!

مولف: tarabaran   /  دسته: شماره 168   /  رتبه دهید:

جایگاه نسبی تاب‌آوری ایران کجاست؟

رتبه جهانی یک مدعی!

 

ترابران- هنگامی‌که برای یافتن مکان مناسب به منظور انجام کسب‌وکار، برنامه‌ریزی می‌شود، میزان تاب‌آوری اقتصاد یک کشور اهمیت می‌یابد.

تاب‌آوری موضوعی بین‌رشته‌ای محسوب می‌شود و در علوم مختلف تعاریف متفاوتی از آن ارائه شده است. در لغت‌نامه وبستر (Webster) از تاب‌آوری به «توانایی بازیابی بعد از وقوع فاجعه یا تغییر» یاد شده است. تاب‌آوری در مهندسی سازه‌ها به معنای «بازگشت سریع پس از تنش» است و در روانشناسی به «میزان توان افراد برای حل و فصل مشکلات» گفته می‌شود، اما در جامعه‌شناسی، تاب‌آوری می‌تواند «کارکرد سیستم در هنگامه آشفتگی» تلقی شود و یک سیستم اجتماعی هنگامی تاب‌آور خواهد بود که بتواند خود را به سرعت با شرایط در حال تغییر وفق دهد.

در سال‌های اخیر شاخص تاب‌آوری در ادبیات اقتصادی نیز بسیار مطرح شده است و یکی از شاخص‌های سنجش انعطاف‌پذیری محسوب می‌شود که می‌تواند در جهت تصمیم‌گیری شرکت‌ها به لحاظ ارزیابی تاب‌آوری محیط کسب و کار، میزان ریسک کشورها و مخاطرات آنها کمک کند.

شرکت global FM که حدود دو قرن پیش تاسیس شده و تمامی سرمایه، توانایی تحقیق علمی و تخصص مهندسی آن به موضوع مدیریت ریسک دارایی‌ها و تاب‌آوری مشتریان آن اختصاص یافته است، هر ساله گزارش‌هایی را در ارتباط با شاخص تاب‌آوری جهانی کشورها، منتشر می‌کند. آخرین گزارش شاخص تاب‌آوری جهانی مربوط به سال 2019 بوده که جایگاه ریسک کشورها در 130 کشور را مورد بررسی قرار می‌دهد.

در آخرین گزارش شرکت global FM، ایران با رتبه ١٢٠، جزو یکی از کشورهای با میزان تاب‏‌آوری پایین قرار دارد.

 

شاخص تاب‌آوری جهانی FM در سه سطح (اقتصاد، کیفیت ریسک و زنجیره تامین) در نظر گرفته می‌شود. در عین حال این شاخص به طور مساوی از 12 محرک هسته‌ای تاب‌آوری تشکیل شده که براساس آن امتیاز و رتبه 130 کشور و برخی قلمروها در جهان تعیین مي‌شود. به عنوان مثال، چین و ایالات‌متحده آمریکا هر کدام به سه بخش منطقه‌ای تقسیم شده‌اند، زیرا گستره جغرافیایی آنها شامل مواجهه‌های متنوع با بلاياي طبیعی مانند طوفان، سیل و زلزله بوده است.

کشورها و مناطق انتخاب شده شامل بزرگ‌ترین اقتصادها (به لحاظ تولید ناخالص داخلی) است که مجموعه کاملی از اطلاعات آنها برای 5 سال اخیر موجود است.

امتیازهای مربوط به 12 محرک با وزن مساوی با هم ترکیب شده و امتیاز (بین صفر تا 100 ) مربوط به شاخص کل تاب‌آوری را تشکیل می‌دهند. ساختار این شاخص، مدیران کسب‌وکارها را قادر به شناسایی منبع مقاومت و آسیب‌پذیری در میزان تاب‌آوری یک کشور هم در میان عوامل (اقتصاد، کیفیت ریسک و زنجیره تامین) و هم به طور دقیق‌تر در بین 12 محرک می‌کند و به آنها فرصت بهبود تاب‌آوری شرکت‌هایشان در مقابل حوادث ناگوار را می‌دهد.

نروژ در شاخص تاب‌آوری جهانی 2019 پیشرو بوده است. این کشور در محرک‌های بهره‌وری اقتصادی، ثبات سیاسی، کنترل فساد و حاکمیت شرکتی، جزو 10 کشور نخست بوده است. همچنین این کشور در معرض بلاياي طبیعی کمی قرار داشته و وابستگی اقتصادی خود به نفت را نیز کاهش داده است. حاکمیت شرکتی محرک جدیدی در شاخص تاب‌آوری 2019 است. این شاخص، توانمندسازی محیط برای تاب‌آوری کسب‌وکارها را بهتر هدف‌گذاری می‌کند و بر چارچوب‌های موثر برای شیوه‌های کسب‌وکار محلی تمرکز دارد.

سه کشور نخست در حاکمیت شرکتی، سنگاپور (رتبه 21)، نیوزیلند (رتبه 12) و کانادا (رتبه 13) هستند. سنگاپور به لحاظ قدرت بالاي اقتصادی، ریسک سیاسی پایین، زیرساخت‌های عالی، فساد پایین و ریسک بلاياي طبیعی پایین در بین 10 کشور نخست قرار دارد که این امر باعث شده این کشور یکی از جذاب‌ترین انتخاب‌ها برای شرکت‌هایی که تمایل به حضور و فعالیت در آسیا دارند، باشد.

دانمارک دومین جایگاه در شاخص تاب‌آوری جهانی 2019 را به خود اختصاص داده است. این کشور در سال 2018 در جایگاه هفتم در میان کشورها قرار داشته که توسط پیشرفت‌های چشمگیری در زمينه زنجیره تامین، توانسته رتبه خود را بهبود دهد. دانمارک با یک دولت قوی و فساد پایین، به لحاظ کمتر قرار گرفتن در معرض بلاياي طبیعی و کیفیت بالاي ریسک بلاياي طبیعی، در 10 جایگاه نخست قرار گرفته است.

هائیتی (رتبه 130) پایین‌ترین جایگاه را در این شاخص کسب کرده است. پیش از این کشور نیز، کشورهای ونزوئلا (129) و اتیوپی (128) قرار دارند. هائیتی که هنوز خسارات وارد شده پس از توفان متیو (Matthew) را به طور کامل جبران نکرده، با کمبود عرضه سوخت مواجه شده و جزو فقیرترین کشورهای جهان قرار دارد. ونزوئلا نیز از قرار گرفتن در معرض بلاياي طبیعی، سطح بالاي فساد و وابستگی اقتصادی به نفت رنج می‌برد و تورم بسیار بالا نیز به عنوان یکی از چالش‌های بزرگ در این کشور است. در ارتباط با اتیوپی نیز با اینکه دولت این کشور تاکید بسیاری بر آزادسازی سیاسی داشته و توافقنامه صلح با کشور همسایه، يعني اریتره برقرار کرده، اما همچنان در میان سه کشور آخر در رده‌بندی این شاخص در سال 2019 قرار گرفته است.

بزرگ‌ترین بهبود رتبه در شاخص تاب‌آوری جهانی 2019 مربوط به کشور رواندا (رتبه 77) بوده که 35 رتبه تغییر جایگاه داشته است. این کشور به علت کاهش نرخ شهرنشینی و بهبود موثر در حاکمیت شرکتی، افزایش تاب‌آوری را تجربه کرده که این امر نیز با رشد اقتصادی پایدار و کاهش فقر همراه بوده است. تایلند نیز با رتبه 73 در سال 2019، 16 جایگاه بهبود داشته است. این کشور، به عنوان هاب زنجیره تامین آسیا، پیشرفت قابل توجهی در میدان دید زنجیره تامین و حاکمیت شرکتی داشته است. با این حال، تایلند همچنان به طور قابل ملاحظه‌ای در معرض شرایط آب و هوایی سخت قرار گرفته و تنها در صورت بهبود کیفیت مدیریت ریسک بلایای طبیعی خود، می‌تواند شاهد بهبود بیشتر در رتبه خود باشد.

جمهوری مقدونیه شمالی (رتبه 100) با افت 22 جایگاه، بیشترین افت را در این شاخص داشته است. بدتر شدن شرایط تاب‌آوری این کشور در وهله نخست ناشی از بهره‌وری اقتصادی پایین‌تر، افزایش وابستگی به نفت و افزایش نرخ شهرنشینی بوده است. با توجه به حل مناقشات طولانی که این کشور در ارتباط با نام‌گذاری، با یونان داشته، جمهوری مقدونیه به دنبال عضویت در اتحادیه اروپا و ناتو است.

قدرت تاب‌آوری ایران

ایران در شاخص تاب‌آوري رتبه 120 از میان 130 کشور را کسب کرده و امتیاز آن نیز 4/18 بوده است. جایگاه پاکستان در این شاخص (118) نیز تقریبا به ایران نزدیک بوده است. این در حالی است که کشورهای عربی از جمله قطر، امارات متحده عربی و عمان به ترتیب رتبه‌های 26، 33 و 51 را کسب کرده‌اند.

در میان سه سطح تشکیل‌دهنده شاخص تاب‌آوری جهانی، ایران در زنجیره تامین امتیاز بالاتری را نسبت به سایر سطوح کسب کرده است. امتیاز ایران در سه سطح اقتصاد، کیفیت ریسک و زنجیره تامین به ترتیب امتیازهای 8/21، 7/6 و 32 بوده که کمترین امتیاز مربوط به کیفیت ریسک است. قطر در سطح اقتصاد امتیاز کامل (100) را کسب کرده و امارات متحده و عمان نیز به لحاظ وضعیت اقتصاد امتیاز بالاتری را نسبت به سایر سطوح به دست آورده‌اند.

طی 5 سال اخیر، روند امتیازی ایران تا سال 2018 افزایشی و رو به بهبود بوده، ولی در سال 2019 این امتیاز به کمترین رقم طی 5 سال گذشته تنزل کرده است. در میان 12 محرک هسته این شاخص، ایران در «بهره‌وری» و «کیفیت ریسک طبیعی» به ترتیب با رتبه‌های 62 و 68 بهترین عملکرد را داشته است. در عین حال، بدترین رتبه ایران نیز مربوط به محرک «حکمرانی شرکت‌ها» با رتبه 125 بوده است. در سال 2019، بدترین امتیازهای ایران مربوط به قرار گرفتن در معرض مخاطرات طبیعی (0)، بهره‌وری (8/14) و حکمرانی شرکت‌ها (5/22) و بهترین امتیازها مربوط به نرخ شهرنشینی (3/69)، شدت انرژی (57) و کیفیت زیرساخت‌ها (8/54) بوده است

قطر- هرچند رتبه تاب‌آوری قطر بین سال‌های 2015 تا 2017 افزایش یافته است، اما از سال 2017 تا سال 2019 در رتبه 26 ثابت مانده است. به لحاظ امتیاز نیز کشور قطر در طی پنج سال اخیر با افت نمره مواجه بوده است و نمره تاب‌آوری این کشور از 2/85 در سال 2015 به 1/79 در سال 2019 کاهش یافته است، اما با این حال باز هم این نمره این کشور در شاخص تاب‌آوری بالاترین نمره در بین کشورهای منطقه در سال 2019 بوده است.

عربستان- این کشور در شاخص تاب‌آوری در 5 سال اخیر تقریبا دارای رتبه و امتیاز یکسانی بوده است و رتبه این کشور از رتبه 57 در سال 2015 به رتبه 55 در سال 2019 رسیده است، اما امتیاز این کشور علیرغم پیشرفت رتبه‌ای، کاهش یافته و از 1/52 به 2/51 رسیده است. به عبارت دیگر، تاب‌آوری اقتصاد عربستان در سال 2019 در مقایسه با سال قبل‌تر کمتر شده است، اما رتبه این کشور به دلیل عملکرد بد سایر کشورها بهتر شده است.

امارات متحده عربی- نمره تاب‌آوری امارات در 5 سال اخیر همواره بالاتر از 70 بوده است. رتبه این کشور نیز از سال 2015 تا 2017 ثابت و 23 بوده است ولی در سال 2018 با جهشی دو پله‌ای به 34 رسیده است. رتبه شاخص تاب‌آوری امارات در سال 2019 با یک پله نزول در مقایسه با سال قبل‌تر به رتبه 33 رسیده است.

کویت- این کشور در شاخص تاب‌آوری هم به لحاظ نمره و هم به لحاظ رتبه سقوط کرده است. نمره این کشور در سال 2015 در شاخص تاب‌آوری 7/48 بوده است که این نمره کویت را در رتبه 62 قرار داده است. روند سقوط نمره و صعود رتبه از سال 2016 آغاز شده و در نهایت در سال 2019 نمره این کشور به 5/41 و رتبه آن به 69 رسیده است.

ترکیه- تاب‌آوری اقتصاد ترکیه در 5 سال اخیر به شدت کاهش یافته است و این را می‌توان از کاهش 5/11 نمره‌ای شاخص تاب‌آوری بین سال‌های 2015 تا 2019 ملاحظه كرد. نمره شاخص تاب‌آوری ترکیه در سال‌های مذکور از 5/57 به 46 کاهش یافته است و همین عامل باعث شده است تا رتبه این کشور در شاخص تاب‌آوری از 52 به 62 تنزل پیدا کند.

پاکستان- در کشورهای منطقه شاخص تاب‌آوری پاکستان تقریبا همپای ایران است. نمره این کشور از 9/22 در سال 2015 به 1/20 در سال 2019 کاهش یافته است، اما رتبه آن نیز در کنار عملکرد نامناسب سایر کشورها در این شاخص، در مدت مذکور از 122 به 118 کاهش یافته است.

 

 

 

ساختار شاخص تاب‌آوری

شاخص

شاخص تاب‌آوری FM

عوامل

اقتصاد

کیفیت ریسک

زنجیره تامین

محرک‌ها

بهره‌وری

قرارگرفتن درمعرض خطرهای طبیعی

کنترل فساد

ریسک سیاسی

کیفیت ریسک طبیعی

کیفیت زیرساخت‌ها

شدت انرژی

کیفیت خطر آتش‌سوزی

حکمرانی شرکت‌ها

نرخ شهرنشینی

ریسک سایبری ذاتی

میدان دید زنجیره تامین

 

 

اقتصاد

شاخص

شرح

منبع داده

بهره‌وری

تولید ناخالص پر دوری داخلی براساس برابری قدرت خرید (PPP) تقسیم بر جمعیت کل

صندوق بین‌المللی پول (IMF)

ریسک سیاسی

احتمال اینکه دولت توسط ابزارهای غیرقانونی با خشونت‌آمیز، از جمله خشونت با انگیزه‌های سیاسی و تروریسم، بی‌ثبات با سرنگون شود

بانک جهانی

شدت نفت

آسیب‌پذیری نسبت به شوک‌های نفتی (کمبود، اختلال، افزایش قیمت)؛ میزان مصرف نفت تقسيم بر تولید ناخالص داخلی؛ وابستگی به نفت برای بهره‌وری را اندازه‌گیری می‌کند.

اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده آمریکا

نرخ شهرنشینی

متوسط نرخ سالانه تغییر در اندازه جمعیت یک کشور که در شهر زندگی می‌کنند

سازمان ملل متحد

کیفیت ریسک

قرار گرفتن در معرض بلایای طبیعی

درصد مساحت یک کشور که به فعالیت‌های اقتصادی احساسی دارد و حداقل در معرض یکی از بلایای طبیعی (طوفان، سیل و زمین لرزه) قرار دارد

FM Global

کیفیت ریسک بلایای طبیعی

کیفیت و اجرای کد ساختمان یک کشور از منظر طراحی برای مقاومت در برابر بلایای طبیعی (80%)، همچنین بهبود سطح فایق آمدن بر ریسک بلایای طبیعی، با فرض وجود ریسک‌های بالقوه در یک کشور (20%)

FM Global

کیفیت ریسک آتش‌سوزی

کیفیت و اجرای کد ساختمانی یک کشور از منظر طراحی برای مقاومت در برابر آتش‌سوزی (80%)، همچنین بهبود سطح فایق آمدن بر ریسک آتش‌سوزی، با فرض وجود ریسک‌های بالقوه آتش‌سوزی در یک کشور (20%)

FM Global

ریسک سایبری بالقوه

آسیب‌پذیری در مقابل حمله سایبری (50%) و میزان توانایی کشور برای انجات از حمله (50%) از طریق اندازه‌گیری میزان نفوذ اینترنت (درصد افراد در یک کشور که به اینترنت دسترسی دارند) و حقوق و آزادی مدنی

به ترتیب، سازمان ملل متحد و خانه آزادی

زنجیره تامین

کنترل فساد

میزان استفاده از قدرت دولتی برای تاثیر بر عواید بخش خصوصی، شامل دو شکل فساد بزرگ و کوچک، همچنین اداره دوت توسط افراد خاص و بر پایه کسب منافع شخصی

بانک جهانی

کیفیت زیرساخت

کیفیت و وسعت زیرساخت حمل‌ونقلی (جاده‌ای، ریلی،‌ آبی و هوایی) و زیرساخت خدمات عمومی

مجمع جهانی اقتصاد

حکمرانی فساد

قدرت استانداردهای حسابرسی و حسابداری، مقررات تضاد منافع و مدیریت سهامداران

مجمع جهانی اقتصاد

میدان دید زنجیره تامین

توانایی پیگیری و ردیابی محموله‌ها در سراسر زنجیره تامین کشور

بانک جهانی

 

 

امتیاز و رتبه ایران و برخی کشورهای همسایه در شاخص تاب آوری FM در سال 2019

 

رتبه کشور

امتیاز کشور

امتیاز اقتصادی

امتیاز کیفیت ریسک

امتیاز زنجیره تامین

قطر

26

1/79

100

4/57

8/58

امارات متحده عربی

33

6/70

6/60

5/28

8/83

عمان

51

1/56

4/63

9/30

6/56

عربستان سعودی

55

2/51

1/28

7/39

1/67

ترکیه

62

46

7/30

1/35

9/58

کویت

69

5/41

6/57

11

3/45

آذربایجان

86

6/36

5/36

9/22

2/45

پاکستان

118

1/20

7/14

2/8

6/38

ایران

120

4/18

8/21

7/6

32

 

 

جزئیات وضعیت ایران در شاخص تاب‌آوری جهانی FM سال 2019

شاخص

شاخص تاب‌آوری جهانی FM

 

امتیاز

رتبه

 

امتیاز

رتبه

 

امتیاز

رتبه

عوامل

اقتصاد

8/21

110

کیفیت ریسک

7/6

124

زنجیره تامین

32

109

محرک‌ها

بهره‌وری

8/14

62

قرارگرفتن در معرض خطرهای طبیعی

0

109

کنترل فساد

9/16

109

ریسک سیاسی

8/36

111

کیفیت ریسک طبیعی

2/23

68

کیفیت زیر ساخت‌ها

8/54

79

شدت انرژی

57

109

کیفیت خطر آتش‌سوزی

5/26

72

حکمرانی شرکت‌ها

5/22

125

نرخ شهرنشینی

3/69

89

ریسک سایبری ذاتی

8/24

119

میدان دید زنجیره تامین

5/33

86

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تعداد مشاهده (106)       نظرات (0)

نظرات کاربران درباره خبر "جایگاه نسبی تاب‌آوری ایران کجاست؟ / رتبه جهانی یک مدعی!"


نظرتان را بیان کنید

نام:
پست الکترونیکی:
نظر:
کد بالا را در محل مربوطه وارد نمایید