دانه کرچک که از گیاه Ricinus communis به دست می‌آید، منبع روغن کرچک است که طعمی ابتدا بی‌مزه و سپس تلخ و نامطبوع دارد. این روغن خواص ملین و ضدالتهابی دارد و گاهی برای القای زایمان نیز استفاده می‌شود. به دلیل طعم ناخوشایند، گاهی با دارچین، نعناع یا طعم‌دهنده‌های دیگر ترکیب می‌شود.
کاربردهای رایج روغن کرچک شامل درمان یبوست، خشکی چشم، کمک به زایمان و تخلیه روده قبل از کولونوسکوپی است. همچنین در درمان آرتروز و روماتوئید آرتریت به کار می‌رود، اما شواهد علمی محکمی برای اثربخشی آن در بسیاری از این موارد وجود ندارد.
خطرات و نکات ایمنی
پوسته خارجی دانه کرچک حاوی سم بسیار خطرناک ری‌سین است که باید قبل از استفاده برداشته شود. ری‌سین به عنوان یک عامل جنگ‌افزاری شیمیایی مورد بررسی قرار گرفته و در فرم خالص و ذرات بسیار ریز می‌تواند استنشاق شود. خوردن حتی ۱ تا ۶ دانه کامل کرچک می‌تواند برای بزرگسالان کشنده باشد.
استفاده از قطره‌های چشمی حاوی روغن کرچک تا ۳۰ روز احتمالاً ایمن است. مصرف خوراکی روغن کرچک در دوزهای تک تا ۶۰ میلی‌لیتر معمولاً بی‌خطر است اما ممکن است باعث ناراحتی معده، گرفتگی، تهوع و سرگیجه شود. مصرف طولانی‌مدت یا دوزهای بالا ممکن است باعث از دست رفتن مایعات و پتاسیم شود.
مصرف دانه‌های کرچک بدون پوسته در دوزهای تک احتمالاً ایمن است، اما مصرف دانه کامل بسیار خطرناک است. در دوران بارداری، مصرف روغن کرچک ممکن است باعث القای زایمان شود و باید فقط تحت نظر پزشک استفاده شود. مصرف آن قبل از موعد زایمان می‌تواند خطرناک باشد. اطلاعات کافی درباره ایمنی مصرف در دوران شیردهی و کودکان وجود ندارد و بهتر است از مصرف خودداری شود.
تداخلات دارویی
روغن کرچک به عنوان ملین می‌تواند باعث کاهش پتاسیم بدن شود. مصرف همزمان آن با داروهای مدر (آب‌پیل) که نیز پتاسیم را کاهش می‌دهند، ممکن است باعث افت خطرناک سطح پتاسیم شود.
دوز مصرفی
دوزهای متداول برای بزرگسالان معمولاً بین ۵ تا ۱۲۰ میلی‌لیتر به صورت خوراکی است. بهتر است قبل از مصرف با پزشک مشورت شود تا دوز مناسب برای شرایط خاص تعیین گردد.
خلاصه
روغن کرچک و دانه‌های آن کاربردهای متعددی در طب سنتی و مدرن دارند، اما به دلیل وجود سم ری‌سین در پوسته دانه، مصرف نادرست می‌تواند بسیار خطرناک باشد. استفاده از این محصول باید با دقت و تحت نظر پزشک انجام شود تا از عوارض جدی جلوگیری شود.
