کانتاکسانتین یک رنگدانه طبیعی است که ساختاری مشابه با مادهای دارد که هویج را نارنجی میکند. این ماده به صورت طبیعی در طبیعت یافت میشود و همچنین به صورت آزمایشگاهی تولید میگردد. از کانتاکسانتین به عنوان دارو استفاده میشود و کاربرد اصلی آن کاهش حساسیت به نور خورشید در افرادی است که به بیماری ژنتیکی نادری به نام پورفیری اریتروپوئیتیک پروتوپورفریا (EPP) مبتلا هستند. در این بیماران، نور خورشید میتواند باعث بروز واکنشهای پوستی مانند جوش، خارش و اگزما شود.
علاوه بر این، کانتاکسانتین برای کاهش حساسیت به نور ناشی از برخی داروها و شرایط دیگر نیز به کار میرود، اما شواهد علمی کافی برای اثربخشی آن در این موارد وجود ندارد. این رنگدانه با تجمع در پوست، رنگی مصنوعی شبیه برنزه شدن ایجاد میکند و ممکن است از طریق فعالیت آنتیاکسیدانی، محافظت در برابر حساسیت به نور را فراهم کند.
در کانادا، قرصهای حاوی کانتاکسانتین به عنوان قرصهای برنزهکننده بدون نسخه به فروش میرسند، اما سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) این نوع قرصها را تایید نکرده است. با این حال، این محصولات در آمریکا از طریق سفارش پستی و سالنهای برنزهکننده در دسترس هستند.
در صنایع غذایی، کانتاکسانتین به عنوان رنگدهنده به خوراک دام افزوده میشود تا رنگ پوست مرغ، زرده تخممرغ، ماهی سالمون و قزلآلا را بهبود بخشد. همچنین در تولید لوازم آرایشی و داروها کاربرد دارد.
نحوه عملکرد کانتاکسانتین
کانتاکسانتین با تجمع در پوست، رنگی شبیه برنزه شدن مصنوعی ایجاد میکند و ممکن است از طریق خاصیت آنتیاکسیدانی خود، در کاهش حساسیت به نور خورشید موثر باشد.
موارد استفاده و اثربخشی
مواردی که احتمالاً موثر است: بیماری ارثی حساسیت به نور (EPP) که با مصرف خوراکی کانتاکسانتین به همراه یا بدون بتاکاروتن، علائمی مانند جوش، خارش و اگزما ناشی از نور خورشید کاهش مییابد.
مواردی که شواهد کافی برای اثربخشی وجود ندارد: لوپوس پوستی، جوشهای ناشی از نور خورشید (PMLE)، پسوریازیس، بیماری ویتیلیگو، حساسیت به نور ناشی از داروها، خارش ناشی از نور خورشید، برنزه کردن مصنوعی و سایر شرایط پوستی.
عوارض جانبی
مصرف کانتاکسانتین در مقادیر موجود در غذاها معمولاً بیخطر است، اما مصرف آن در دوزهای بالا برای برنزه کردن مصنوعی احتمالاً ناامن است. برخی افراد پس از مصرف دوزهای بالا دچار آسیب چشم و کاهش بینایی شدهاند. همچنین در دوزهای زیاد، کانتاکسانتین میتواند باعث بیماری جدی و بالقوه کشندهای به نام کمخونی آپلاستیک شود.
عوارض جانبی دیگر شامل اسهال، تهوع، دردهای شکمی، خشکی و خارش پوست، کهیر، ترشحات نارنجی یا قرمز رنگ از بدن و سایر علائم است.
موارد احتیاط و هشدارها
مصرف خوراکی کانتاکسانتین در مقادیر غذایی بیخطر است، اما در دوزهای بالا برای برنزه کردن مصنوعی احتمالاً ناامن است و میتواند باعث آسیب چشم و کمخونی آپلاستیک شود. زنان باردار و شیرده باید از مصرف آن در دوزهای درمانی یا بالا خودداری کنند، زیرا ممکن است برای جنین یا نوزاد مضر باشد.
افرادی که به ویتامین A یا کاروتنوئیدهای مرتبط حساسیت دارند، ممکن است به کانتاکسانتین نیز حساس باشند.
دوز مصرفی
برای درمان بیماری ارثی حساسیت به نور (EPP)، دوزهای 60 تا 90 میلیگرم کانتاکسانتین به صورت روزانه به مدت سه تا پنج ماه در سال مورد مطالعه قرار گرفته است.
کاربردهای دیگر و تحقیقات
کانتاکسانتین در صنایع مختلف از جمله مواد غذایی، آرایشی و دارویی کاربرد دارد و تحقیقات متعددی درباره اثرات آنتیاکسیدانی، ضدسرطانی و محافظتی آن انجام شده است. با این حال، استفاده از آن برای بسیاری از بیماریها و شرایط پوستی نیازمند مطالعات بیشتر است.
